Dağlık Karabağ sorununun Azerbaycan'ın tam kontrolü sağlamasıyla çözülmesi, Güney Kafkasya'da 30 yıllık jeopolitik statükoyu tamamen yıkarak çok kutuplu bir güvenlik dengesi oluşturmuştur.
1. Türkiye–Azerbaycan Stratejik Ortaklığının Tahkimi
- Askeri Entegrasyon: Şuşa Beyannamesi ile kurumsallaşan ortaklık, iki ülkeyi fiili bir savunma ittifakına dönüştürmüştür. Türkiye bölgede kalıcı güvenlik aktörü konumuna yükselmiştir.
- Hazar ve Türk Dünyası Kapısı: Azerbaycan'ın toprak bütünlüğünü sağlaması, Türkiye'nin Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ile doğrudan jeopolitik ve ticari bağ kurma stratejisini güçlendirmiştir.
2. Rusya'nın Değişen Rolü ve Hegemonya Kaybı
- Askeri Geri Çekilme: Rus barış güçlerinin Karabağ'dan planlanandan erken çekilmesi, Moskova'nın bölgedeki mutlak hakem rolünün zayıfladığını göstermektedir.
- Ukrayna Savaşının Etkisi: Ukrayna'ya odaklanan Rusya, Kafkasya'da eski "tekelci güvenlik garantörü" imajını kaybetmiştir.
3. Ermenistan'ın Güvenlik Arayışı ve Eksen Kayması
- Batı ile Yakınlaşma: KGAÖ'den beklediği desteği bulamayan Erivan yönetimi, güvenlik mimarisini AB, ABD ve Fransa ile ilişkilerle çeşitlendirmeye çalışmaktadır.
- Normalleşme Zorunluluğu: Ermenistan, bölgesel izolasyondan kurtulmak için Azerbaycan ile sınır belirleme ve Türkiye ile ilişkileri normalleştirme süreçlerine ağırlık vermek durumunda kalmıştır.
4. İran'ın Jeopolitik Endişeleri
- Sınır Hassasiyeti: İran, Ermenistan ile olan kara sınırının zayıflamasından ve Azerbaycan-Türkiye aksının kuzey sınırında güçlenmesinden derin endişe duymaktadır.
- Alternatif Güzergahlar: Tahran, Ermenistan ve Gürcistan üzerinden Karadeniz'e uzanan alternatif hatları desteklemektedir.
5. Yeni Ticaret ve Enerji Koridorları Rekabeti
- Ulaştırma Hatları Açılımı: Doğu-batı ve kuzey-güney lojistik hatlarının işlerlik kazanması bölgeyi küresel ticarette kritik geçiş noktasına taşımaktadır.
- Dijital ve Altyapı Yatırımları: Dijital İpek Yolu gibi fiber optik ve enerji altyapı projeleri, Kafkasya'yı Avrupa ile Asya arasında güvenli köprü yapma potansiyeli taşımaktadır.
Aktörlerin Güney Kafkasya'daki Yeni Pozisyonları
| Aktör | Eski Rolü | Karabağ Sonrası Yeni Pozisyonu |
|---|---|---|
| Azerbaycan | Toprakları işgal altında, savunmada aktör | Bölgesel düzenin kurucusu ve askeri lideri |
| Türkiye | Dolaylı diplomatik destekçi | Sahada ve masada kalıcı güvenlik garantörü |
| Rusya | Bölgenin mutlak hakemi | Etkisi gerileyen, dengeleyici diplomatik aktör |
| Ermenistan | İşgalci statükoya güvenen | Batı'da güvenlik arayan, normalleşmeye muhtaç |
| AB / ABD | Minsk Grubu ile etkisiz arabulucu | Ermenistan üzerinden bölgeye yerleşmeye çalışan güç |